Từ nhà máy đến đường phố: Cách một hãng xe máy điện xây dựng thương hiệu toàn cầu

OFer Long Hoàng là người từng vị trí quan trọng tại HK Bike, đơn vị đi tiên phong trong kinh doanh và sau đó lắp ráp xe máy điện tại Việt Nam, sau đó chuyển sang làm Phó Tổng Giám đốc VinFast phụ trách mảng xe máy điện.

Trên trang Facebook cá nhân, OFer Long Hoàng mới đây đã chia sẻ câu chuyện về việc hãng xe máy điện NIU xuất hiện và thay đổi toàn bộ cách nhìn của thế giới về phương tiện hai bánh chạy điện. Đây không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà còn là ký ức, sự trăn trở và niềm tin vào một tương lai bền bỉ, thông minh hơn cho xe điện.

Nội dung bài viết

"Năm 2012, tại HKbike, chúng tôi đã lựa chọn một hướng đi táo bạo: đưa pin lithium-ion vào xe điện. Thời điểm đó, thị trường còn gắn chặt với ắc-quy chì, nhưng chúng tôi tin rằng lithium mới là tương lai. Thực tế, sản phẩm pin tháo rời đã tạo được sự khác biệt, được khách hàng đón nhận.

Tuy nhiên, công nghệ lúc đó chưa ổn định, tỷ lệ lỗi vẫn cao, trong khi chúng tôi chưa làm chủ được những công nghệ lõi như cell hay BMS. Vì thế, để duy trì kinh doanh và đảm bảo an toàn cho người dùng, HKbike sau đó phải chuyển hướng sang ắc-quy chì – một bước đi thực tế trong giai đoạn ấy.

Chính trải nghiệm này khiến tôi luôn trăn trở với câu hỏi: liệu có hãng nào đủ năng lực để giải quyết triệt để bài toán pin và biến xe điện thành một sản phẩm bền bỉ, thông minh?

Năm 2014, NIU xuất hiện và ngay lập tức thu hút sự chú ý của tôi.

Khác với những hãng xe máy điện mọc lên ồ ạt ở Trung Quốc, đội ngũ sáng lập NIU lại đến từ công nghệ và thiết kế. Li Yinan, cựu giám đốc công nghệ của Baidu, từng giữ chức phó tổng ở Huawei, cùng với Token Hu, chuyên gia thiết kế từ Frog Design, đã nhìn xe điện bằng một góc độ hoàn toàn khác: không phải phương tiện giá rẻ, mà là sản phẩm công nghệ cao cấp.

Năm 2015, NIU ra mắt mẫu N1 bằng một chiến lược táo bạo: gây quỹ cộng đồng trực tuyến. Trong 15 ngày, hơn 16.000 chiếc được đặt mua, mang về trên 11 triệu USD. Con số này gây chấn động không chỉ ở Trung Quốc mà cả thế giới xe điện.

Chiếc N1 không giống bất kỳ sản phẩm nào trước đó. Thiết kế nhỏ gọn, tối giản, tinh tế, mang hơi thở châu Âu. Nó nhanh chóng giành được các giải thưởng quốc tế danh giá: Red Dot, iF (Đức), IDEA (Mỹ), G-Mark (Nhật). Quan trọng hơn, N1 chứng minh rằng một chiếc xe điện có thể đẹp, thông minh và bền bỉ – điều mà phần lớn thị trường chưa từng thấy.

Điều làm nên sự khác biệt của NIU nằm ở ba nền tảng công nghệ.

Trước hết là pin – trái tim của chiếc xe. Họ dùng cell Panasonic nổi tiếng, được pack tại Tianneng, một trong những công ty pin lớn nhất Trung Quốc. Nhưng NIU không dừng ở đó. Họ tự thiết kế hệ thống quản lý pin (Battery Management System – BMS), rồi thuê sản xuất theo chuẩn riêng. Nhờ vậy, pin NIU không chỉ an toàn hơn, bền hơn, mà còn thông minh hơn. Người dùng có thể theo dõi tình trạng pin qua ứng dụng: dung lượng, số lần sạc, nhiệt độ, tất cả đều minh bạch.

Nền tảng thứ hai là hệ thống thông minh. Nếu xe điện giá rẻ chỉ có công tắc bật tắt, thì NIU trang bị một ECU (Electronic Control Unit) – bộ não điện tử trung tâm, điều phối toàn bộ hệ thống: pin, động cơ, phanh, cụm đồng hồ. Song song đó là CBOX (Communication Box), tức hộp giao tiếp dữ liệu với eSIM và GPS. Chính CBOX giúp xe kết nối với ứng dụng di động, gửi cảnh báo chống trộm, chia sẻ vị trí, và cho phép cập nhật phần mềm từ xa (OTA). Nhờ cặp ECU và CBOX, NIU đã biến chiếc xe điện thành một thiết bị công nghệ thông minh, như một chiếc smartphone chạy trên hai bánh.

Nền tảng cuối cùng là truyền động. NIU hợp tác với Bosch để phát triển động cơ điện tích hợp cảm biến. Kết hợp cùng ECU và BMS, hệ truyền động này mang lại trải nghiệm lái hoàn toàn khác: êm ái, phản hồi tức thì, không còn những cú giật cục khó chịu. Với mẫu N1, lần đầu tiên tôi có cảm giác xe điện có thể vận hành mượt mà và tự tin đến vậy.

Những nền tảng công nghệ ấy chỉ thực sự có giá trị khi được triển khai trong một quy trình sản xuất nghiêm ngặt. Nhà máy của NIU ở Trung Quốc cho tôi cảm giác như bước vào một “vũ điệu cơ khí”. Ngay từ khu kiểm định linh kiện, công nhân mặc đồng phục màu cam tỉ mỉ soi từng chi tiết theo bảng tiêu chuẩn treo kín trên tường. Bước sang dây chuyền lắp ráp, các giá treo chở sẵn phụ tùng được hệ thống băng chuyền tự động đưa đến đúng vị trí, đúng thời điểm – giống như một bàn tiệc sushi quay, nơi kỹ thuật viên chỉ việc lấy đúng “miếng” dành cho mình.

Khung xe trần trụi đi vào đầu dây chuyền, rồi chỉ sau vài chục mét, đã trở thành một chiếc scooter sáng bóng với đủ động cơ, pin, thân vỏ. Ở cuối mỗi dây chuyền là khu kiểm định chất lượng: xe được soi trong đường hầm ánh sáng, chạy thử quanh xưởng, thậm chí có mẫu còn được cho vào buồng mưa nhân tạo để thử độ kín nước.

Ngoài ra, NIU còn dành riêng một khu thử nghiệm dài hạn, nơi những tay lái chuyên nghiệp chạy xe hàng chục nghìn kilômét chỉ để tìm ra lỗi tiềm ẩn. Đó là những chi tiết khiến tôi tin rằng, mỗi chiếc NIU ra khỏi xưởng đều không chỉ là một sản phẩm thương mại, mà còn là kết quả của hàng loạt nỗ lực công nghệ và kiểm soát chất lượng ở mức gần như ám ảnh.

Khi mang một chiếc N1 về Việt Nam, niềm vui đi kèm chút tiếc nuối. Vì không có eSIM của NIU, hệ thống thông minh gần như bị vô hiệu: ứng dụng không hiển thị GPS theo thời gian thực, không gửi được cảnh báo chống trộm. Tuy nhiên, chỉ cần ngồi lên và vặn ga, mọi nghi ngờ tan biến. Chiếc xe vận hành êm ái, ga mượt, pin tháo rời nhẹ nhàng – điều chưa từng thấy ở thị trường Việt Nam khi đó.

So với Honda hay Yamaha, N1 chưa đạt đến độ tinh xảo về công thái học và cơ khí – điều dễ hiểu với những thương hiệu trăm năm tuổi. Nhưng nếu so với phần lớn xe điện Trung Quốc lúc ấy, NIU vượt hẳn một bậc. Công nghệ vượt trội, thiết kế đạt chuẩn quốc tế, trải nghiệm lái hoàn toàn khác. Nó khiến người ta bắt đầu nhìn xe điện bằng một con mắt khác.

Không chỉ sản phẩm, chiến lược bán hàng của NIU cũng đầy tính linh hoạt. Họ bắt đầu bằng crowdfunding để vừa gây vốn, vừa tạo cộng đồng người dùng trung thành ngay từ đầu. Họ bán trực tuyến, mở showroom nhỏ gọn ở các thành phố lớn, tập trung vào trải nghiệm chạm và lái thử, thay vì phụ thuộc vào mạng lưới đại lý truyền thống. Đây là cách làm kiểu startup công nghệ, hoàn toàn khác với mô hình cũ của ngành xe máy.

Năm 2018, NIU niêm yết trên NASDAQ. Đến 2021, họ bán hơn một triệu xe mỗi năm, có mặt tại 46 quốc gia. Người dùng NIU toàn cầu đã đi tổng cộng 1,8 tỷ km – tương đương 200.000 vòng quanh Trái Đất – và tránh được hàng trăm triệu kg khí thải CO₂.

Tất nhiên, con đường nào cũng có gập ghềnh. Năm 2022, giá lithium tăng khiến NIU từ lãi thành lỗ. 2023, doanh số giảm, thị phần chỉ còn 2% – thua xa Yadea và Aima, những hãng chọn hướng đi bình dân, số lượng lớn. Nhưng NIU vẫn kiên định với phân khúc cao cấp lithium-ion, nơi họ chiếm tới 26% thị phần và gần 40% doanh thu.

Năm 2024, NIU trở lại với dòng NX e-scooter, định vị cao cấp hơn nữa. Những phóng sự mới nhất cho thấy nhà máy NIU vận hành như một vũ điệu cơ khí: băng chuyền treo, kiểm tra ngập nước, thử rung lắc hàng ngàn lần, kỹ sư chạy thử hàng chục nghìn km. NIU đã trưởng thành hơn, nhưng vẫn giữ nguyên bản sắc: đặt công nghệ và phong cách sống làm cốt lõi.

Với tôi, NIU là minh chứng cho một điều: xe điện hai bánh không chỉ là một phương tiện giá rẻ, mà có thể trở thành sản phẩm công nghệ, một biểu tượng phong cách sống. Từ những ngày chập chững cùng HKbike với pin lithium, đến lúc cầm lái chiếc N1, tôi nhận ra: ai đó cuối cùng đã giải được bài toán mà chúng tôi từng đau đáu.

NIU không chỉ làm xe, họ đã định nghĩa lại cách thế giới nhìn về xe điện. Và với tôi, họ là một phần ký ức, một cột mốc quan trọng trên con đường từ giấc mơ dang dở đến hiện thực đang ngày một rõ ràng hơn.

Long Hoàng