 |
| Đĩa phanh có thể nhanh chóng xuất hiện lớp gỉ màu cam khi đỗ yên vì độ ẩm trong không khí |
Liệu bạn có từng băn khoăn vì sao chiếc xe có thể trông hoàn toàn sạch sẽ khi mới đỗ lại, nhưng đến sáng hôm sau, các đĩa phanh đã chuyển sang màu cam vì gỉ? Hình ảnh này có thể khiến một chiếc xe tương đối mới trông như đã bị bỏ ngoài trời trong nhiều năm.
Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp, lớp gỉ mỏng màu cam này là hiện tượng bình thường và chỉ mang tính tạm thời. Đĩa phanh có thể xuất hiện gỉ bề mặt rất nhanh vì bề mặt phanh là kim loại lộ thiên. Độ ẩm trong không khí, hơi nước ngưng tụ, sương, nước mưa hoặc nước còn sót lại sau khi rửa xe đều có thể đủ để bắt đầu quá trình oxy hóa.
Điều quan trọng là phân biệt giữa một lớp gỉ bề mặt mỏng sẽ biến mất khi phanh xe bình thường và tình trạng ăn mòn nghiêm trọng hơn có thể ảnh hưởng đến tình trạng của đĩa phanh.
Đĩa phanh chủ yếu được làm từ sắt
Phần lớn đĩa phanh thông thường được chế tạo từ gang xám hoặc các vật liệu có nền sắt khác. Vật liệu này phù hợp với hệ thống phanh vì có khả năng chịu được nhiệt độ cao sinh ra khi xe giảm tốc, đồng thời cung cấp đặc tính ma sát cần thiết cho quá trình phanh. Thế nhưng, nhược điểm là sắt lộ thiên dễ phản ứng với oxy và hơi ẩm, tạo thành oxit sắt hay còn gọi là gỉ sắt.
Bề mặt ma sát của đĩa phanh cũng không thể đơn giản được phủ bằng các lớp chống gỉ thông thường. Má phanh cần tiếp xúc trực tiếp với đĩa thông qua vật liệu ma sát, vì vậy bề mặt làm việc phải duy trì điều kiện phù hợp cho quá trình tiếp xúc này. Một số đĩa phanh thay thế có lớp phủ chống ăn mòn ở các khu vực không tiếp xúc với má phanh, ví như phần moay-ơ, mép ngoài và các cánh tản nhiệt, trong khi bề mặt phanh vẫn để hở hoặc nhanh chóng được làm sạch khi má phanh hoạt động. Điều này khiến bề mặt phanh đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi hơi ẩm.
Không nhất thiết phải có mưa
 |
Trái với suy nghĩ thường, mưa không phải là điều kiện cần thiết để đĩa phanh bị gỉ. Độ ẩm, sương, hơi nước ngưng tụ, nước bắn từ mặt đường và lượng nước còn lại sau khi rửa xe đều có thể cung cấp đủ độ ẩm để quá trình oxy hóa bắt đầu. Hiện tượng này có thể rõ rệt hơn ở những khu vực có khí hậu ẩm hoặc gần biển, trong khi muối đường và các chất ăn mòn khác có thể đẩy nhanh quá trình này.
Sau khi xe được đỗ, bạn cũng có thể nhận thấy một đường viền đặc trưng tại vị trí má phanh tiếp xúc với đĩa. Những khu vực tiếp xúc với hơi ẩm có thể bị oxy hóa khác với phần nằm dưới má phanh đang đứng yên, tạo thành một hình dạng dễ nhận thấy. Tuy nhiên, điều này không nhất thiết cho thấy hệ thống phanh đang gặp vấn đề. Trong phần lớn trường hợp, lớp ăn mòn này chỉ nằm trên bề mặt đĩa phanh.
Vì sao lớp gỉ thường biến mất khi xe chạy?
Cách đơn giản nhất để loại bỏ lớp gỉ bề mặt mỏng là sử dụng phanh bình thường. Khi đạp phanh, má phanh kẹp vào đĩa đang quay, và vật liệu ma sát của má phanh sẽ loại bỏ lớp oxy hóa mỏng trên phần bề mặt mà má phanh tiếp xúc. Như vậy, chỉ cần một vài lần phanh thông thường là đủ để đưa khu vực này trở lại trạng thái sạch và sáng bóng.
Trong vài lần phanh đầu tiên sau một đêm ẩm ướt hoặc sau khi rửa xe, bạn có thể nghe thấy tiếng cọ nhẹ hoặc cảm nhận được sự thô ráp khi lớp gỉ bề mặt bị loại bỏ. Hiện tượng này sau đó sẽ nhanh chóng giảm đi.
Dĩ nhiên, gỉ vẫn có thể còn lại ở những phần đĩa không tiếp xúc với má phanh, bao gồm mép ngoài, phần moay-ơ và các cánh tản nhiệt. Với những bộ la-zăng có thiết kế nhiều nan hở, các khu vực này có thể tiếp tục nhìn thấy rõ màu gỉ dù bề mặt phanh thực tế đã được làm sạch.
Xe điện có thể khiến tình trạng gỉ đĩa phanh dễ nhận thấy hơn
 |
Xe điện và xe hybrid có thể khiến gỉ bề mặt dễ nhận thấy hơn vì hệ thống phanh tái sinh có thể làm giảm tần suất sử dụng phanh ma sát truyền thống. Trong quá trình phanh tái sinh, mô-tơ điện hoạt động như một máy phát điện khi xe giảm tốc, chuyển một phần động năng của xe thành điện năng để lưu trữ trong pin.
Vì vậy, trong nhiều tình huống giảm tốc hằng ngày, xe ít phải sử dụng má phanh và đĩa phanh ma sát hơn. Kết quả là lớp gỉ nhẹ có thể tồn tại lâu hơn trên một chiếc xe được lái nhẹ nhàng hoặc thường xuyên đỗ trong thời gian dài.
Một số mẫu xe điện và hybrid có thể chủ động sử dụng phanh cơ khí theo định kỳ để duy trì hệ thống phanh, nhưng phương thức này lại khác nhau tùy từng mẫu xe. Điều này tạo ra một sự đánh đổi khá đặc biệt: phanh tái sinh có thể giúp giảm mức độ mài mòn của má phanh, nhưng việc sử dụng phanh ma sát ít hơn cũng có thể khiến gỉ bề mặt trở nên dễ nhận thấy hơn.
Khi nào gỉ đĩa phanh trở thành vấn đề?
Một lớp gỉ màu cam mỏng xuất hiện sau một đêm ẩm ướt, sau mưa hoặc sau khi rửa xe thường không phải là nguyên nhân đáng lo. Sự ăn mòn nghiêm trọng hoặc kéo dài lại là chuyện khác.
Nếu xe nằm yên trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, gỉ có thể phát triển vượt quá mức ăn mòn bề mặt và tạo ra các vết rỗ, bong tróc hoặc làm bề mặt phanh trở nên không đồng đều. Tài liệu hướng dẫn bảo quản xe dài ngày của nhiều nhà sản xuất xe cũng cảnh báo rằng gỉ nghiêm trọng trên đĩa phanh có thể dẫn đến rung phanh và trong một số trường hợp cần xử lý lại bề mặt đĩa khi mức độ ăn mòn gây ra sự thay đổi quá lớn về độ dày.
Các dấu hiệu cần chú ý gồm:
- Tiếng cọ hoặc tiếng kim loại tiếp tục xuất hiện sau nhiều lần phanh bình thường
- Bàn đạp phanh rung liên tục
- Vô-lăng rung khi phanh
- Hiệu quả phanh giảm hoặc không ổn định
- Bề mặt đĩa xuất hiện rãnh sâu, rỗ hoặc bong tróc
- Gỉ vẫn còn sau khi xe đã chạy và sử dụng phanh bình thường
- Xe bị kéo sang một bên khi phanh
- Một bánh xe nóng bất thường, có thể là dấu hiệu của bộ phận phanh bị kẹt thay vì chỉ là gỉ bề mặt
Không nên mặc định rằng tiếng ồn hoặc rung kéo dài đều do gỉ. Kẹp phanh bị kẹt, má phanh tiếp xúc không đều hoặc những vấn đề khác trong hệ thống phanh cũng có thể tạo ra các triệu chứng tương tự.
Nếu những dấu hiệu này vẫn xuất hiện sau khi xe được vận hành bình thường, hệ thống phanh nên được kiểm tra bởi kỹ thuật viên có chuyên môn. Tùy tình trạng và giới hạn kỹ thuật do nhà sản xuất quy định, đĩa phanh bị hư hỏng có thể cần được gia công lại hoặc thay mới.
Có thể ngăn đĩa phanh bị gỉ không?
 |
Không thể loại bỏ hoàn toàn gỉ bề mặt trên những đĩa phanh bằng sắt lộ thiên, nhưng việc sử dụng xe thường xuyên có thể ngăn lớp gỉ tích tụ. Khi xe được vận hành thường xuyên, má phanh sẽ loại bỏ lớp oxy hóa nhẹ khỏi bề mặt ma sát. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những chiếc xe thường xuyên phải đỗ trong thời gian dài. Nhiều hãng xe cũng khuyến nghị khách hàng nên vận hành xe định kỳ và sử dụng phanh bình thường để hạn chế gỉ nghiêm trọng.
Sau khi rửa xe, một chuyến đi bình thường với vài lần phanh nhẹ cũng có thể giúp loại bỏ hơi ẩm khỏi bề mặt phanh. Không cần phanh gấp chỉ để loại bỏ lớp gỉ thông thường. Đỗ xe ở nơi khô ráo, có mái che cũng có thể hạn chế tiếp xúc với hơi ẩm, dù ngay cả xe được đỗ trong gara vẫn có thể xuất hiện gỉ bề mặt nếu môi trường có độ ẩm cao.
Một số đĩa phanh thay thế được phủ lớp chống ăn mòn ở những khu vực không tiếp xúc với má phanh. Các lớp phủ này có thể giúp giảm gỉ ở phần moay-ơ, mép ngoài và các cánh tản nhiệt của đĩa, nhưng không loại bỏ hoàn toàn khả năng xuất hiện gỉ trên bề mặt ma sát.
Đĩa phanh gốm carbon có khả năng chống ăn mòn tốt hơn đáng kể so với đĩa phanh bằng sắt thông thường, nhưng cũng đắt hơn rất nhiều và chủ yếu được sử dụng trên các mẫu xe hiệu suất cao.
Một điều tuyệt đối không nên làm là bôi dầu, mỡ, sáp hoặc hóa chất chống gỉ lên bề mặt ma sát của đĩa phanh. Việc làm nhiễm bẩn đĩa phanh hoặc vật liệu ma sát của má phanh có thể làm giảm đáng kể hiệu quả phanh.
Duy Thành
Copy link
