Tranh cãi quanh Thông tư 20 -Vì lợi ích của ai?

Việc “bỏ” hay “giữ” các điều kiện nhập khẩu ô tô dưới 9 chỗ ngồi quy định tại Thông tư 20/2011/TT-BCT (sau đây gọi tắt là Thông tư 20) đang được tranh luận khá “nóng” không chỉ giữa các cơ quan chức năng mà còn giữa cộng đồng doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vựcnày. Bởi giữ hay bỏ đều liên quan mật thiết đến quyền lợi của các nhóm doanh nghiệp.

Xe nhập khẩu qua các doanh nghiệp ủy quyền chính hãng được đảm bảo về chất lượng và dịch vụ hậu mãi.
Ảnh: Nguyễn Hà.

Năm 2011, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 20 quy định bổ sung thủ tục NK xe ô tô chở người loại từ 9 chỗ ngồi trở xuống.

Tuy nhiên, từ 1-7-2016, theo Luật Đầu tư 2014, các quy định về điều kiện kinh doanh trong Thông tư nếu không được nâng lên thành Nghị định thì sẽ bị xóa bỏ. Vậy liệu các điều kiện trong Thông tư 20 có bị bãi bỏ?

Thực tế dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung, ban hành một số quy định về điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực Công Thương của Bộ Công Thương đã được bổ sung nội dung “thương nhân NK ô tô chở người từ 9 chỗ ngồi trở xuống chưa qua sử dụng phải đáp ứng điều kiện: Được chỉ định hoặc ủy quyền bằng văn bản của chính hãng sản xuất, kinh doanh loại ô tô đó, trong đó nêu rõ là nhà NK, nhà phân phối của chính hãng sản xuất, kinh doanh loại ô tô đó hoặc hợp đồng đại lý của chính hãng sản xuất kinh doanh loại ô tô đó” (điểm c khoản 1 Điều 9). Như vậy có thể hiểu là Bộ Công Thương vẫn giữ "điều kiện" được NK mặt hàng ô tô dưới 9 chỗ ngồi.

Kiến nghị bỏ

Quan điểm trên của Bộ Công Thương vấp phải sự phản đối của nhiều DN đã và đang kinh doanh NK ô tô.

Đưa ra các khó khăn mà DN gặp phải khi Thông tư 20 “đóng sập” cửa, các doanh nghiệp này cho rằng, Thông tư 20 đã gây khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp, thậm chí dẫn đến đóng cửa, phá sản. Vì vậy các DN này kiến nghị cần “bãi bỏ” các điều kiện quy định trong Thông tư 20.

Thực tế, khi Thông tư 20 ra đời, hầu hết DN kinh doanh NK ô tô không đủ điều kiện NK đều đã hoặc chuyển sang kinh doanh mặt hàng khác, hoặc kinh doanh xe ô tô đã qua sử dụng nên ý kiến cho rằng từ 1-7 nếu tiếp tục “giữ” điều kiện của Thông tư 20 sẽ làm các DN phá sản là không hợp lý. Có chăng một số DN đang gặp khó trong việc thực hiện nốt các hợp đồng dở dang (từ năm 2011). Điểm khó này đã và đang được Bộ Công Thương xử lý.

Cũng có quan điểm nên “bỏ” các điều kiện kinh doanh NK ô tô, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, 2 yêu cầu nêu trên được xem là một hình thức của điều kiện kinh doanh (phải đáp ứng các yêu cầu này mới được phép nhập khẩu) theo quy định tại khoản 7 Điều 2 Nghị định 118/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đầu tư. Vì vậy, quy định tại Thông tư 20 là không còn phù hợp với yêu cầu tại Điều 7 Luật Đầu tư về loại văn bản được phép quy định về điều kiện kinh doanh. VCCI cũng cho rằng yêu cầu phải có giấy ủy quyền chính hãng có thể tạo ra ưu thế cho một số thương nhân đã có giấy ủy quyền.

Trả lời phỏng vấn của phóng viên, đại diện Bộ Tư pháp cho biết: Hội đồng Tư vấn thẩm định đã có văn bản nhất trí quy định của Bộ Công Thương là không phù hợp quy định pháp luật về cạnh tranh, cản trở cạnh tranh, đồng thời chưa phù hợp với điều 125 Luật Sở hữu trí tuệ. Do đó, Bộ Tư pháp đề nghị Bộ Công Thương nghiên cứu xử lý quy định nêu trên cho phù hợp, thậm chí bỏ điều kiện kinh doanh này.

Quyết liệt muốn giữ

Một luồng ý kiến khác lại ủng hộ mạnh mẽ việc giữ các điều kiện này (đưa vào Nghị định).

Gửi văn bản lên Thủ tướng Chính phủ và các bộ ban ngành, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam, Hiệp hội các doanh nghiệp Đức tại Việt Nam và Phòng Thương mại Đức tại Việt Nam cho rằng, Thông tư 20 nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về chất lượng sản phẩm và dịch vụ bảo hành bảo dưỡng chính hãng; được sử dụng phụ tùng chính hãng. Đồng thời, Thông tư 20 đã tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, hạn chế thị trường ô tô NK không chính thức, tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư lâu dài tại Việt Nam. Việc thực hiện Thông tư 20 cũng giúp Chính phủ thu được nguồn thuế lớn hơn từ các nhà NK chính hãng, thay vì thất thu thuế vào thị trường ô tô NK không chính hãng.

Hiệp hội các nhà sản xuất xe Việt Nam (VAMA) cũng gửi kiến nghị xin Thủ tướng thay Thông tư 20 bằng một nghị định tương tự. VAMA cho rằng Thông tư 20 đã làm tốt vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và ô tô là sản phẩm phức tạp, tích hợp nhiều công nghệ, ảnh hưởng đến tính mạng nhiều người tham gia giao thông nên kinh doanh ô tô phải có dịch vụ chuyên nghiệp.

VCCI nhận định việc gỡ bỏ Thông tư trên sẽ tạo điều kiện tái diễn tình trạng các nhà nhập khẩu không chính hãng trốn thuế bằng việc khai giá mua, bán xe thấp hơn thực tế và thanh toán bất hợp pháp ra nước ngoài và sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của thị trường và ngành công nghiệp ôtô.

Cũng đồng một quan điểm, đại diện các nhà ô tô NK chính hãng Việt Nam cũng có công văn khẩn gửi lên Thủ tướng và các cơ quan ban ngành bày tỏ mong muốn “giữ” các điều kiện NK ô tô dưới 9 chỗ ngồi.

Cho rằng VCCI là cơ quan đại diện cho tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp, trao đổi với phóng viên Báo Hải quan, ông Đoàn Hiếu Trung-Giám đốc Công ty Rolls-Royce Motor Cars Hà Nội cho biết: Liên quan đến Thông tư 20, VCCI có cuộc gặp gỡ với các doanh nghiệp nhưng Rolls- Royce Motor Cars cũng như các doanh nghiệp NK chính hãng khác đều không được mời tham dự và có ý kiến. Vì vậy ý kiến của VCCI chưa phản ánh hết các quan điểm mong muốn của doanh nghiệp về vấn đề này.

Ông Trung cho rằng có 3 điểm quan trọng cần giữ các quy định tại Thông tư 20: Thứ nhất các quy định của Thông tư 20 giúp đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng trong việc được mua sản phẩm chính hãng, được hưởng các quyền lợi về phụ tùng, bảo hành bảo dưỡng cũng như các chính sách khuyến mại, hỗ trợ của nhà sản xuất. Thứ hai việc giữ các quy định này để đảm bảo quyền lợi và sự cạnh tranh công bằng với các DN NK chính hãng. Để đảm bảo thực hiện theo quy định của Thông tư 20, và tiêu chuẩn của hãng, các doanh nghiệp đã bỏ kinh phí rất lớn để đầu tư nhà xưởng, máy móc sửa chữa, bảo hành, hệ thống đại lý phân phối. Nay nếu “bỏ” các quy định này DN nào cũng có thể NK và kinh doanh ô tô thì sẽ rất bất công với các DN đã đầu tư nghiêm túc. Thứ ba quy định tại Thông tư 20 đã tạo lập được môi trường kinh doanh lành mạnh, hạn chế gian lận thương mại, giúp Chính phủ thu được số thuế lớn.

Vì lợi ích của ai?

Hai luồng ý kiến phản đối và ủng hộ từ phía các doanh nghiệp là lẽ dễ hiểu vì quy định này liên quan đến quyền lợi của từng nhóm DN (NK chính hãng và NK không chính hãng).

Về phía cơ quan quản lý, mà ở đây là Bộ Công Thương, việcban hành văn bản xuất phát từ yêu cầu quản lý cũng như lợi ích lớn hơn của người tiêu dùng và Nhà nước. Hiện cơ quan này đang phải lo lắng nhiều vấn đề như nhập siêu, cán cân thanh toán, gian lận thương mại…

Đại diện Bộ Công Thương, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục XNK cho biết: Nếu dỡ bỏ điều kiện kinh doanh quy định Thông tư 20 sẽ dẫn đến một loạt hệ quả tiêu cực với thị trường ô tô. Đó là sẽ phá vỡ quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô đã được Thủ tướng phê duyệt, trong đó có định hướng thúc đẩy phát triển các DN sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước. Đến năm 2018 thuế nhập khẩu ô tô trong ASEAN sẽ giảm về 0%, cùng với việc giảm thuế Tiêu thụ đặc biệt những dòng xe nhỏ, các yếu tố này đã thúc đẩy gia tăng nhập khẩu. Nếu bỏ Thông tư 20 thì việc NK ô tô sẽ tăng ồ ạt, ảnh hưởng tới các vấn đề xã hội như tắc nghẽn giao thông, ô nhiễm môi trường đô thị...; Việc NK ô tô tăng quá mạnh sẽ tác động đến mất cân bằng cán cân thanh toán, gia tăng nhập siêu, trong khi đây không phải nhóm hàng ưu tiên nhập khẩu; “Mở” cũng dẫn tới tình trạng gia tăng ồ ạt số lượng các nhà nhập khẩu dẫn đến tình trạng cạnh tranh hỗn loạn trên thị trường.

Thực tế bất cứ quy định nào cũng sẽ tác động tới một nhóm doanh nghiệp và việc ban hành văn bản quy định phải căn cứ vào mục tiêu quản lý cũng như lợi ích chung của xã hội, đất nước. Vậy nên việc giữ hay bỏ các quy định NK ô tô dưới 9 chỗ ngồi trong giai đoạn này thiết nghĩ không cần phải tranh cãi nhiều nữa.

Trường Hải - DN xe có thị phần lớn nhất Việt Nam có kiến nghị riêng lên Thủ tướng với quan điểm: Chính phủ cần có những giải pháp, quy định để chống gian lận thương mại về chuyển giá khi nhập xe, ổn định thị trường và thể hiện chính sách nhất quán trong điều hành hoặc duy trì Thông tư 20 thêm một thời gian ngắn nhất định và giao cho các bộ ngành liên quan đánh giá, xem xét lại. Đại diện Trường Hải cho rằng những ý kiến xung quanh Thông tư 20 thời gian qua chỉ thực hiện với một vài DN kinh doanh ô tô nhỏ mà thiếu các DN lớn, đồng thời khẳng định các đề xuất của mình vì sự phát triển lành mạnh của thị trường ô tô và nền kinh tế chung chứ không vì lợi ích riêng của DN hay nhóm DN.