Tiến sĩ Lương Hoài Nam, một chuyên gia nổi tiếng trong lĩnh vực giao thông vận tải đường… hàng không, vừa khởi xướng việc cần có lộ trình cấm xe máy. Quan điểm, đề xuất của ông Nam nhanh chóng trở thành một cuộc tranh luận kéo dài. Những đô thị không xe máy có lẽ sẽ là một giấc mơ mong manh khi mong muốn của cộng đồng về chuyện này vốn rất khác nhau.
Đề xuất cần có lộ trình cấm xe máy ở các đô thị lớn, Tiến sĩ Lương Hoài Nam viện dẫn những tác hại cụ thể từ xe máy như: số lượng người chết, ô nhiễm môi trường, và đặc biệt là “tư duy xe máy” được coi như nguyên nhân cản trở sự phát triển. Tiến sĩ Nam cho rằng: “Có cảm giác là nền giao thông xe máy, cách đi xe máy, cách tương tác với những người và phương tiện khác trên đường có ảnh hưởng đến cả việc hình thành nhân cách, đạo đức con người.” - Có lẽ, chính nhận xét này đã tác động mạnh đến cảm xúc của người đọc, những người ủng hộ, và cả những người phản đối ý tưởng cấm xe máy.
Ở một xã hội có tới trên 38 triệu xe máy đang lưu hành, nhận xét của Tiến sĩ Lương Hoài Nam tức thì gây sự chú ý. Gần như ngay lập tức, làn sóng phản đối đề xuất cấm xe máy và tác giả của nó dâng lên trên báo chí, và trên facebook, là điều đương nhiên.
Chủ nghĩa dân túy được khai thác triệt để nhằm đả kích ý tưởng của vị tiến sĩ. Rằng chiếc xe máy là phương tiện duy nhất phù hợp với phần lớn cư dân đô thị khi mà chưa thể có phương tiện thay thế. Rằng chiếc xe máy còn là phương tiện mưu sinh của hàng triệu người nghèo đô thị. Vì thế, ý tưởng cấm xe máy chỉ là câu chuyện của những người ngồi salon, đi xe máy lạnh để đẻ ra chính sách cho người nghèo.
Bộ GTVT cũng đã từng đưa ra lộ trình cấm xe máy từ hàng chục năm trước, và ý tưởng đó đã bị vùi dập ngay lập tức, cũng bởi những quan điểm dân túy. Lần này, dù chỉ là đề xuất dưới góc độ công dân bàn luận, song bên cạnh những ý kiến phản đối muôn thủa, đã có nhiều hơn sự ủng hộ từ dư luận khi Tiến sĩ Lương Hoài Nam đưa ra những quan điểm thuyết phục về mặt kỹ thuật. Nhưng, như nhiều người nhận xét: Đây chỉ là câu chuyện để bàn cho vui.
Dưới góc độ ý chí, việc cấm xe máy hoàn toàn có thể thành công với một lộ trình 15 năm, hoặc chỉ 10 năm, quãng thời gian để những chiếc xe máy hiện nay hết hạn lưu hành, đủ để thực hiện các giải pháp thay thế. Song, nó vẫn bất khả thi, bởi yếu tố cần nhất, là sự đồng thuận của toàn xã hội cho một quyết tâm về những con đường không xe máy.
Sự bất đồng thuận về việc cấm xe máy hay không đã khiến ý tưởng của Bộ GTVT phá sản trước kia, và ước mơ của vị tiến sĩ ngành hàng không hiện nay cũng không thể bay tới mặt trời.
Tiến sĩ Lương Hoài Nam có lý do để buồn phiền khi ý tưởng của mình bị dư luận phản đối. Ông có lý do để than phiền rằng với cách nghĩ của nhiều người về chiếc xe máy như hiện nay thì trong tương lai, giao thông ở Việt Nam vẫn mãi là một nền giao thông xe máy. Bởi, như ông nói: Tương lai chính là cái ta nghĩ về nó.
Tiến sĩ Lương Hoài Nam không sai khi cho rằng, tương lai chính là điều mà chúng ta nghĩ về nó hôm nay. Chúng ta mơ ước về tương lai của mình như thế nào thì sự quyết tâm của chúng ta sẽ dừng lại ở đó. Điều này hoàn toàn đúng. Nhưng điều đúng hơn là ở một đất nước 90 triệu dân, không có nhiều người mơ ước giống như vị Tiến sĩ từng là Tổng giám đốc của một hãng hàng không.
“Người cao sang mơ ước địa đàng, người gian nan mơ ước bình thường, làm sao đến được cuộc vui chung?” – Trịnh Công Sơn, một nhạc sĩ cũng nổi tiếng từng chiêm nghiệm thế. Ước mơ của ông Tiến sĩ không có gì sai trái. Nhưng cộng đồng 90 triệu người mà ông đang sống có rất nhiều ước mơ khác nhau.
Để đến được một cuộc vui chung là điều khó. Ở bất cứ cộng đồng nào cũng khó, chứ không riêng cộng đồng 90 triệu dân này. Ước mơ của người này là nỗi sợ hãi của người khác, chính sách nào cũng có những nhóm người được hưởng lợi và những nhóm thiệt thòi.
Tìm kiếm sự đồng thuận xã hội cho mỗi chính sách dân sinh, hay nói cách khác là đưa những ước mơ của dân chúng xích lại gần nhau là điều buộc phải làm. Và công cụ để tạo ra sự đồng thuận đó là những chính sách an sinh xã hội, là sự bù đắp những thiệt thòi của những nhóm người phải hy sinh lợi ích của mình cho một chính sách chung.
Để có những đô thị văn minh, giao thông an toàn thì cần hạn chế xe máy. Ai cũng biết điều này. Nhưng bao nhiêu người trong số chủ nhân của hơn 38 triệu chiếc xe máy sẽ sẵn sàng hi sinh thói quen, và cách thức sử dụng phương tiện của mình? Chắc không nhiều khi đó là sự hi sinh đến từ một phía. Và phần lớn trong số họ sẽ vẫn tiếp tục không mơ ước giống như vị tiến sĩ hàng không.
Ước mơ đô thị không xe máy của tiến sĩ Lương Hoài Nam không sai trái, nhưng trong một cộng đồng mà lòng người thiếu sự đồng thuận, những ước mơ cũng khác nhau vì lợi ích khác nhau, nó sẽ trở thành lẻ loi, và mãi mãi không bay đến mặt trời.
Theo VOV
Copy link
