Thưa các bác, em sinh ra và lớn lên ở Mường Tè - Lai Châu, cái nơi tận cùng của Tây Bắc này với em vô vàn kỉ niệm. Giờ em thường xuyên quay lại nơi này, đa phần là vì công việc mưu sinh, phần ít là vui chơi cho thỏa thích. Cách em đi, chơi có thể với nhiều bác là không hợp, vì em đi lọ mọ, vất vả, thậm chí là khổ sở! Em đi, em nhìn sự việc dưới con mắt của một người con Tây Bắc, đơn giản và chân thành.
Những hình ảnh của em ghi lại, những câu chuyện em sắp kể với các bác, quanh quẩn cũng chỉ tập trung nhiều về văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào nơi đây. Thêm những món ăn lạ của sông suối, của rừng và núi mà em được ăn, hoặc cùng làm để rồi giới thiệu đến các bác. Nào, ta bắt đầu.
Sông Đà nơi đầu nguồn này vẫn còn đẹp hoang sơ, chắc em còn đi được một vài chuyến nữa là nơi đây ngập đầy nước do thủy điện Lai Châu mất. Sông Đà lúc ấy chắc chỉ còn dĩ vãng. Đẹp và yên bình!
Nhưng đâu phải lúc nào cũng ngồi vuốt râu trên thuyền, nhảy xuống mà đủn mờ mắt luôn.
Và phần thưởng bao giờ cũng... sướng.
Vừa rồi em vào thị trấn Mường Tè để dự đám cưới con gái chị họ em. Hơn 20 năm trước em cầm tay nó dạy tập đi, giờ nó lấy chồng, tất nhiên chú phải vào dự, chúc mừng hạnh phúc lứa đôi chứ. Đi thôi, em nhảy xe khách Hà Nội - Điện Biên chạy đêm, sáng hôm sau 6h đã có mặt ở Điện Biên! Tạt vào nhà thân mẫu nhạc phụ ăn sáng rồi 8h30 ra bến xe nhảy xe Điện Biên - Mường Tè vào luôn. Ngồi xe liền tù tì 500 km cả đêm, giờ còn 200 km nữa mới vào đến Mường Tè thật là oải quá. Cách thị trấn 30km còn tắc đường! Ở vùng núi bọn em thì "Tắc đường" nghĩa là tịt hẳn, bịt hẳn, không nhúc nhích, không đi được nữa cơ.
4h chiều mới vào đến thị trấn, ngồi xe 1 ngày, 1 đêm nhức hết cả người. Em ăn tối xong rồi đi ngủ. Sáng hôm sau thức dậy thì thấy anh em họ hàng nhà bác em đã từ mấy bản Nậm Củm, Pắc Ma…phi xe máy vượt 60km về huyện dự đám cưới rồi. Những chuyến đi trước em chụp ảnh và hứa rửa ảnh để tặng mỗi người vài tấm. Hôm nay trả ảnh cho mọi người, ai cũng hớn hở.
Thanh niên bản, nhưng về huyện là cũng phải ăn diện cho tươm tất chứ.Ngoài cùng bên tay trái là Sanh. Ngày mai em lên Pắc Ma sẽ ở nhà, đi chơi sông suối, rừng với nó.
Sửa soạn váy áo để đi dự đám cưới nào. Đây là bộ váy áo truyền thống của phụ nữ Thái trắng, gọi là áo “cóm”. Ngày xưa thì đây là trang phục chính của những người phụ nữ Thái, nhưng bây giờ có rất ít người mặc hàng ngày, còn lại chỉ những ngày lễ trọng đại, bà con mới mặc. Cũng phải thôi, bây giờ quần áo đưa từ dưới xuôi lên nhiều, mẫu mã đẹp, rẻ, mà mặc lại tiện dụng hơn. Áo cóm này mặc khi lao động nặng rất vất vả vì nó bó sát người, mà để khâu 1 chiếc áo cóm rất mất thời gian. Những chiếc cúc áo hình con bướm trước kia rất đắt và hiếm, nhà giàu thì dùng bằng bạc, nhà nghèo thì dùng bằng nhôm. Nhưng bây giờ ra chợ mua, bán cả mớ, bằng nhôm tất.
Đám cưới xong thì các anh em về bản luôn, em bảo mai em mới lên vì còn chuẩn bị đồ đạc. Sáng hôm sau 7h em xuất phát từ thị trấn, từ đây đi lên Nậm Củm là 45km, đi tiếp thêm 15km nữa thì đến Pắc Ma! Sáng sớm sương mù dày đặc, em đeo kính cận nên cứ tí là phải lấy khăn giấy lau kính. Dừng lại làm điếu thuốc cho ấm bụng, chụp quả ảnh rồi đi nào.
Em mượn xe của đứa cháu, rồi đưa môt ông anh đi lên công trình làm đường ở tít biên giới. Qua Pắc Ma thêm khoảng 8km nữa. đường đi hơi khó, đợt vừa rồi các lãnh đạo OF nhà ta đi khảo sát Pa Ủ phải vượt qua những đoạn như này, đúng là vất vả thật.
9h30 thì lên đến Nậm Củm, vào nhà a Thêm thì hai vợ chồng đang đi nương. Có mỗi bà cụ thân sinh ra anh Thêm ở nhà. Hầu như bà không biết tiếng Kinh, may mà em biết ít tiếng Thái nên nói chuyện vu vơ vẫn hiểu tốt. Bà cụ tốt tính lắm, lọ mọ đi nấu cơm cho thằng cháu, còn em ra vườn vặt ít rau về nấu cho xong bữa trưa. Ăn xong sớm để còn lên Pắc Pa chơi.
Cơm nước xong bà cụ lấy Mắc Khén ra phơi, chỗ này mới bẻ, phải phơi khô dùng dần. Trong đời sống ẩm thực hàng ngày của bà con dân tộc Thái, cá là thức ăn chủ đạo, mà là cá sông/suối thì phải có Mắc Khén, không có Mắc Khén, e rằng mất đi nửa phần ngon rồi. Bà cụ lúi húi đi lấy bao, tống vào 1 mớ, dúi vào tay em bảo “CHO Ý, ẢI NỚ”, tiếng Thái nghĩa là “Cho Bố Mẹ nhé”, ý chừng bà bảo mang về cho bố mẹ dùng. Em cười thật tươi, và xin nhận ngay. Bà con nghèo vật chất, nhưng giàu tình cảm, quà biếu chỉ là những sản vật sẵn có của núi rừng mà thôi.
Cơm trưa xong thì em bảo bà cụ là “Lan Pay Pắc Ma Nớ” nghĩa là “Cháu đi lên Pắc Ma đây”. Tiếp tục gần 20km thì đến Pắc Ma, em gọi cho Sanh bảo chiều tối mới vào nhà, giờ đưa ông anh lên công trường ở gần ngã 3 Nậm Lằn đã.
A, có biển báo khu vực biên giới đây rồi.
Núi non trùng trùng điệp điệp, đây là khu vực cao. Thật là đã mắt.
Đến lán công trình, mấy người bạn bạn em làm nhà thầu thi công đường ở đây, em ngồi chơi vài tiếng rồi quay về Pắc Ma. Trên đường về, đến gần Pắc Ma gặp hai vợ chồng anh chàng người Hà Nhì này đang làm nhà, em ấn tượng quá, dừng lại chơi mộtlúc. Nhà làm bằng đá vỉa trộn với đất đỏ để làm nhà. Em choáng váng vì độ tỉ mẩn, cũng như tay nghề của 2 vợ chồng này. Những viên đá nhìn chả ra hình thù gì mà được xếp thẳng tăm tắp.
Khu vực này nằm bên sườn núi, 1 bên là núi cao, 1 bên là Sông Đà. Gió thổi cực mạnh mà lại hay có lốc, nên hầu hết bà con làm nhà gỗ hoặc đất/đá, người Thái ở đây cũng ít nhà dám làm nhà sàn.
Đá xếp rồi trét đất đỏ trộn vào các khe hở, đảm bảo kín mít. Mùa đông thì ấm, mùa hè thì lạnh. Tường dày khoảng 25cm, cực phẳng .
Vừa vào đến nhà Sanh ngồi uống nước nó đã rút cái này ra khoe, bảo tối nay anh em mình có món ngon rồi. Hóa ra chiều hôm qua, đi đám cưới ở huyện về, Sanh cùng 2 đứa nữa đi đặt bẫy, kiếm được con hoẵng hơn chục kg, chia nhau mỗi người 1 ít. Đây là đuôi hoẵng, ở đây mọi người hay phơi khô làm móc đeo chìa khóa.
Thôi, kệ cho vợ chồng cậu em nấu cơm. Em mò ra khe suối cạnh nhà để đi tắm. Nước trong veo, và lạnh kinh hoàng.
Nhưng ai dại gì tắm nước lạnh. Bí mật nằm ở đây, tại bản Pắc Ma này, có 1 mạch nước khoáng nóng. Nước rất ấm, ra đây cứ cầm gáo ra mà múc. Có bác nào đi lên đây chơi vào mùa đông, nhớ hỏi bà con mạch nước này mà tắm nhé.
Tắm nước khoáng nóng khỏe hẳn ra, giờ về xem cơm nước thế nào. Đây, thịt hoẵng non được buộc chặt lại, cho lên gác bếp từ sáng, giờ đã hơi se se khô phần ngoài nhưng bên trong vẫn mềm lắm. Gác lên bếp như thế này, thịt vừa mềm bên trong, hơi dai bên ngoài.
Nào, đầu tiên phải thả vào nước, rửa sạch mùi mồ hóng đi đã.
Cắt đôi ra nhé, thịt bên trong vẫn tươi, mềm
Thịt hoẵng non sấy qua loa, thì chỉ có xào là tuyệt nhất. Gia vị thì chỉ cần tí muối, thêm mẩu gừng nhỏ đập dập cho vào là đã có ngay món thịt hoẵng non xào tái rồi.
Trong thời gian vừa nãy em đi tắm, Sanh và anh bạn nữa đã mò ra sông Đà túm được mớ cá ngon tươi roi rói, con cá Măng này thì nữa nấu với mẻ, thơm ngon lắm đây.
Còn mấy con Pa Khính này, nướng ăn là nhất, vì muộn rồi nên cũng chỉ xát tí muối, thêm chút mắc khén vào rồi nướng thôi. Ấy thế mà thơm lừng.
Ngoài ra, tối nay có một món đặc biệt, mà cũng phải mười mấy năm rồi em mới được ăn. Mẹ Sanh chạy ra ruộng cạnh nhà, túm bừa được một nắm rau má về ăn sống và chuẩn bị một cách ăn kèm với thứ nước chấm tuyệt vời mà tiếng Thái gọi là “mắc có”.
Quả còn nhỏ thì giống hệt quả dâu da xoan, to thì giống quả cóc trong miền Nam. Mắc có vị chua/chát, thanh thanh rất đặc biệt, mấy quả này chín rồi thì làm nước chấm, hoặc nấu canh cá, chứ nếu còn xanh, chấm muối, ăn xong chiêu 1 ngụm nước nhất là nước lã, ngọt giọng lắm.
Để làm thứ nước chấm đặc biệt này, ta cần:
- Vài ba quả mắc có
- 1 nắm rau mùi
- Và quan trọng không kém, phải có cá suối nhỏ, nướng giòn rồi băm nát.
- Thêm tí muối, mì chính (đừng cho nước mắm, mất mùi ngay)
Cá nướng băm nhỏ, rau mùi thái nhỏ, mắc có thì cho nguyên cả hạt vào, còn phần thịt và vỏ mắc có thì băm nhỏ cho lẫn vào.
Xong xuôi rồi chế thêm tí nước sôi thành một hỗn hợp sền sệt là xong.
Nào, mời các bác dùng bữa tối thịnh soạn từ cây nhà lá vườn hoặc lấy từ thiên nhiên. Chả mất xu nào đi mua cả. Các bác nhìn mâm có đoán ra từng món không? Để em kể tên nhé:
- Thịt hoẵng non xào tái
- Cá Pa Khính nướng
-Cá Măng nấu với mẻ
- Rau má chấm “nước sốt” Mắc Có.
- Và 1 món đặc biệt nữa - canh măng, đúng tiếng Thái thì gọi là Ma Pửng, tức là măng tươi của cây dang, lấy về, chẻ ra rồi ngâm vào nước vo gạo, để vài ngày rồi mang ra nấu canh.
Cơm nước xong thì đến tiết mục quan trọng nhất , ngồi uống nước và bàn chuyện ngày mai đi chơi đầu nguồn sông Đà. Em sẽ kể lại cho các bác nghe ở phần sau.
Trên đây là chia sẻ của thành viên Sâu Chít, diễn đàn Otofun. BBT OF News xin chân thành cảm ơn và mong tiếp tục nhận được chia sẻ của các thành viên khác trên diễn đàn.
Để xem chi tiết bài viết, mời độc giả đọc Tại đây.
Copy link
