Muốn hay không, bộ não con người vẫn tư duy thiên về tốc độ. Chúng ta thích hiểm nguy, thích được phấn chấn, hồi hộp, rộn ràng, dâng trào cảm xúc sinh ra từ chuyển động nhanh. Không chỉ thích sống nhanh, chúng ta bị “vận tốc hóa”. Lần đầu tiên lái xe trên đường cao tốc, 80km/h có vẻ là nhanh. Thế rồi, sau vài phút, cảm thấy bình thường. Đến mỗi trạm soát vé, buộc phải giảm tốc độ, tốc độ thấp có vẻ không chịu nổi. Vận tốc hóa khích động nhu cầu tăng tốc liên miên. Khi đã quen với 80km/h, chúng ta có xu hướng nhấn ga thêm một chút, đẩy công tơ mét lên 90 - 100 dặm/h hoặc cao hơn.
Năm 1896, Bridget Driscoll, một bà nội trợ ở Croydon, trở thành khách bộ hành đầu tiên bị xe hơi đâm chết. Bà bước từ một lề phố Luân Đôn xuống làn đường nơi một chiếc xe hơi đang phóng với tốc độ 4 dặm/giờ. Năm 1904, bốn năm trước khi xe hơi Ford Model T trình làng môn đua môtô, nghị viện Anh đã ban hành giới hạn tốc độ 20 dặm/h trên các đường cao tốc công cộng. Kể từ đó, con số người bị tai nạn giao thông không ngừng tăng lên. Tại Việt Nam, dù mới sở hữu khoảng 1,5 triệu chiếc ô tô, một tỷ lệ rất thấp trên thế giới nhưng mỗi năm vẫn có khoảng 1,3 vạn sinh mạng bị cướp đi. Hàng tỷ USD mất đi cùng vô số những hệ lụy không thể đo đếm.
Tai nạn giao thông, chỉ là một hiển hiện trực tiếp của tốc độ, chính xác hơn là căn bệnh thời gian. Năm 1982, Larry Dossey, một bác sĩ người Mỹ, đã đặt ra thuật ngữ “căn bệnh thời gian” để mô tả một tín điều ám ảnh là “thời gian đang trôi đi, không còn đủ thời gian, và bạn phải nhanh hơn, nhanh hơn nữa mới hòng bắt kịp”.
Carl Honoré, năm 2007 trong cuốn sách best seller “Ngợi ca sống chậm” đã nhận xét: Đây là đích đến cho nỗi ám ảnh của chúng ta với sự nhanh và tiết kiệm thời gian. Giận dữ đường bộ, cáu kỉnh đường không, tức tối khi mua bán, bực bội trong quan hệ, khó chịu ở văn phòng, tức giận trong kỳ nghỉ và rồ dại trong phòng tập. Nhờ ơn tốc độ, chúng ta sống trong thời đại của sự rồ dại.
2. Mấy ngày nay, tràn ngập các trang mạn và báo điện tử hình ảnh những người Hà Nội mới - Hà Nội của năm 2013 - thập kỷ thứ hai của Thiên niên kỷ thứ hai - thong dong đạp xe. Tự nhiên thấy vui vui như tìm lại điều gì quá đỗi thân quen mới mất đi chưa lâu và rồi lại bùi ngùi về một thời chưa xa… Đạp xe, với người Việt, có gì là lạ! Phải mất mấy chục năm, chiếc xe máy mới dần thay thế được xe đạp. Đó là một cuộc cách mạng! Và cuộc sống như hối hả hơn, gấp gáp hơn. Và người ta lại ước đoán, phải mất bao nhiêu năm nữa, những chiếc ô tô thế chỗ hoàn toàn xe máy. Những người theo chủ nghĩa lạc quan, thì thời điểm đó là năm 2020, khi theo kế hoạch, Việt Nam trở thành một nước công nghiệp với mức thu nhập bình quân đầu người 3.000 USD, tương đương Philippines.
Bóng dáng những chiếc xe đạp đang xuất hiện nhiền hơn trên những cung đường cùng với mốt đạp xe dạo phố của người dân Thủ đô. Hà Nội như lãng mạn thêm bởi những vòng quay.
Nhiều người đã mừng rỡ coi trào lưu ấy là một biểu hiện của sống chậm. Vậy nhưng sống chậm đồng nghĩa với chậm phát triển? Chúng ta phải hy sinh bao nhiêu của cải vật chất, nếu có, của cá nhân và tập thể, để được sống chậm lại? Liệu chúng ta có thể, hoặc sẵn sàng, trả giá? Và ở mức độ nào thì Chậm trở thành món hàng xa xỉ?
Không hẳn, dù GDP mới ở mức bình quân 1.300 USD/người nhưng không ít người sẽ phải giật mình, thậm chí toát mồ hôi khi trả lời câu hỏi: Đã bao lâu anh/chị không ăn tối ở nhà với gia đình? Mỗi ngày dành cho con bao nhiêu thời gian, liệu số giờ chơi với con có bằng số giờ kiểm tra e-mail, “buôn” điện thoại…? Gần 10% dân số Việt Nam, tức khoảng 9 triệu người bị tâm thần và rối nhiễu tâm trí - Đó có phải là con số đáng lo ngại?
Giống như mọi mặt trận khác trong cuộc chiến hòng Chậm lại, việc hãm cho giao thông chậm lại trở nên quyết liệt hơn bao giờ hết. Hầu hết các chính phủ đều đang cho đắp những gờ giảm tốc độ, thu hẹp lòng đường, đặt suốt dọc các cung đường những camera ra đa, đồng bộ hóa đèn giao thông, giảm giới hạn tốc độ và phát động nhiều chiến dịch truyền thông đại chúng chống lại nạn lái nhanh lái ẩu.
3. Gần 200 năm trước, Anthelme Brillar-Savarin, nhân vật sành ăn huyền thoại nước Pháp nhận xét rằng: “Vận mệnh của một quốc gia tùy thuộc cách họ ăn uống ra sao”. Ngày nay, tiên báo này đúng hơn bao giờ hết. Trong khi vội vã, chúng ta ăn uống cẩu thả, kết cục hứng chịu hậu quả. Tỷ lệ béo phì tăng vọt, một phần vì chúng ta ngấu nghiến đồ ăn sẵn đầy những đường và chất béo. Nhằm hạ giá thành và tăng doanh số, các trang trại công nghiệp gây hại cho đàn gia súc, môi trường sống, thậm chỉ cả người tiêu dùng. Nông nghiệp tập trung giờ đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước ở hầu hết các quốc gia phương Tây. Các nhà nghiên cứu Trường Đại học Essex đã tính được rằng mỗi năm những công dân đóng thuế Anh quốc tiêu tốn tới 2,3 tỷ bảng khôi phục những thiệt hại mà chăn nuôi, trồng trọt kiểu công nghệp gây ra cho môi trường sống và sức khỏe con người.
Nếu nhìn bằng “tâm hồn ăn uống”, ông chủ Café Trung Nguyên Đặng Lê Nguyên Vũ có lý do để lạc quan khi quyết tâm chống lại người khổng lồ Starbucks khi so sánh: Đó là thứ nước pha đường có vị café và chỉ phục vụ cho những người vừa đi vừa ăn vừa uống; vừa làm việc vừa uống. Trung Nguyên là thứ café rang xay và người ta phải kiên nhẫn nhấm nháp và cảm nhận.
Cuối cùng, sâu thẳm của triết lý sống chậm chính là Chậm lại để Nhanh hơn!
Copy link
