Trong đó, hai giải pháp chủ yếu được ưu tiên triển khai là phát triển vận tải hành khách công cộng và hạn chế việc sử dụng xe cá nhân. Tuy nhiên, ngoài hai giải pháp nêu trên, ngay từ bây giờ, cần siết chặt công tác quy hoạch, quản lý, giám sát quy hoạch, xây dựng, bảo đảm phát triển nhà ở đồng bộ với các công trình hạ tầng, hướng tới mục tiêu đô thị phát triển bền vững.
Đẩy mạnh phát triển vận tải hành khách công cộng
Kinh nghiệm của các nước phát triển trên thế giới cho thấy, một đô thị văn minh phải có hệ thống vận tải hành khách công cộng sức chuyên chở lớn, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, hạn chế ùn tắc, tai nạn giao thông và ô nhiễm môi trường. Phương tiện giao thông cá nhân chỉ giữ một vai trò nhất định. Muốn hạn chế phương tiện giao thông cá nhân, cách duy nhất là hệ thống vận tải công cộng phải phát triển hiện đại, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân. Tại Hà Nội, trong khi dự án đường sắt trên cao, đường sắt đô thị đang được triển khai, vận tải hành khách vẫn trông chờ chủ yếu vào hệ thống xe buýt. Tuy nhiên, hệ thống này còn nhiều hạn chế cần phải khắc phục.
Từ năm 2001, thành phố đã đầu tư mua sắm phương tiện và hỗ trợ phát triển hệ thống xe buýt. Đến nay, thành phố có hơn 1.200 xe buýt, hoạt động trên 92 tuyến, ở 26 quận, huyện, thị xã. Thời kỳ hoàng kim nhất của xe buýt là năm 2014, với sản lượng vận chuyển hành khách đạt 431 triệu lượt người, tăng hơn 30 lần so với năm 2001, đáp ứng khoảng 10% nhu cầu đi lại của người dân. Từ năm 2015 đến nay, lượng hành khách đi xe buýt liên tục giảm. Từ đầu năm 2016 đến nay, lượng khách tiếp tục sụt giảm 10% so với năm trước.
Chủ tịch Hiệp hội vận tải hành khách công cộng Hà Nội Nguyễn Trọng Thông chỉ rõ, nguyên nhân sản lượng khách xe buýt sụt giảm là bản thân hệ thống xe buýt còn những hạn chế như: chất lượng dịch vụ thấp, khả năng tiếp cận của xe buýt kém, người đi bộ phải di chuyển xa mới đến được điểm đón xe, thông tin hướng dẫn cho hành khách sơ sài, giá vé không còn hấp dẫn, năng lực vận chuyển thấp, vận tốc trung bình của xe buýt trong giờ cao điểm chỉ đạt 18 km/giờ... Bên cạnh đó, sự gia tăng nhanh chóng của ô-tô con, xe máy, xe máy điện, xe ta-xi Uber, Grab... khiến xe buýt mất lợi thế cạnh tranh. Hai năm gần đây, khi các công trình giao thông rào chắn nhiều tuyến đường chính để thi công, khiến xe buýt phải thay đổi luồng tuyến, lộ trình, đã khiến nhiều người từ bỏ phương tiện này trở về với phương tiện cá nhân.
Nhiều năm nay, TP Hà Nội phối hợp Bộ Giao thông vận tải triển khai một số dự án vận tải hành khách công cộng có sức chuyên chở lớn, gồm: buýt nhanh (BRT) Kim Mã - Yên Nghĩa, đường sắt trên cao Cát Linh - Hà Đông và đường sắt đô thị Nhổn - Ga Hà Nội.
Khởi động năm 2007, dự án xây dựng tuyến BRT Kim Mã - Yên Nghĩa được kỳ vọng sẽ trở thành loại hình vận tải hành khách công cộng chất lượng cao ở Hà Nội nhằm giảm ùn tắc giao thông. Sau gần mười năm triển khai, Hà Nội dự kiến sẽ đưa tuyến này vào hoạt động từ ngày 15-12. Tuy nhiên, hiện nay, mật độ phương tiện giao thông trên tuyến đường và nút giao mà BRT đi qua đã vượt nhiều lần so với số liệu tính toán khi lập dự án và lập thiết kế kỹ thuật, buộc dự án phải thay đổi so với thiết kế ban đầu. BRT không có làn đường riêng hoạt động mà đi chung làn đường với các phương tiện khác, vì vậy, chắc chắn sẽ không đạt được mục tiêu như ban đầu.
Dự án xe buýt nhanh BRT sắp đi vào hoạt động.
Dự án đường sắt trên cao Cát Linh - Hà Đông dài 13km khởi công từ tháng 10-2009. Theo kế hoạch, tuyến này sẽ được vận hành thử nghiệm vào cuối năm 2016. Sau tám lần điều chỉnh tiến độ và đội giá thêm 339 triệu USD, tương đương hơn 7.100 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư ban đầu, mới đây, chủ đầu tư dự án cam kết đến cuối tháng 9-2017 đưa tuyến đường sắt này vào vận hành. Tuyến đường sắt Nhổn - Ga Hà Nội khởi công năm 2010, kế hoạch hoàn thành vào năm 2015. Thế nhưng, đến nay, mới xây dựng xong các cột trụ của phần đường sắt đi trên cao dài 8,5 km; lao lắp dầm đoạn từ Nhổn đến Cầu Diễn và thi công một số nhà ga trên cao.
Còn lại 4 km đường sắt đi ngầm (từ nút giao Kim Mã - Liễu Giai đến Ga Hà Nội) đang ở giai đoạn giải phóng mặt bằng. So với xây lắp trên cao, việc xây dựng công trình ngầm còn khó khăn gấp nhiều lần, công trình xem ra khó có thể hoàn thành vào năm 2019 như dự kiến của Ban Quản lý dự án. Thực tế nêu trên đòi hỏi thành phố cần có giải pháp khắc phục, tạo điều kiện cho xe buýt phát triển, khẩn trương tháo gỡ các khó khăn và chỉ đạo sát sao tiến độ các dự án về vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn để các dự án về đích đúng hạn, giúp giải tỏa ùn tắc giao thông.
Rà soát quy hoạch xây dựng, bảo đảm cân đối hạ tầng
Theo các chuyên gia, nếu cứ để các phương tiện giao thông cá nhân phát triển tự phát như hiện nay thì đến năm 2020, thành phố sẽ ùn tắc nghiêm trọng, bởi diện tích chiếm dụng của phương tiện gấp ba lần so với diện tích mặt đường, riêng khu vực trung tâm thành phố sẽ gấp 4,5 lần. Đến năm 2025 và 2030, các tuyến đường nội đô sẽ bị quá tải 7,5 lần và 10,5 lần. Lúc đó các phương tiện sẽ không thể di chuyển được nữa.
Trước những diễn biến phức tạp của tình hình giao thông, mới đây, TP Hà Nội giao Sở Giao thông vận tải phối hợp Viện Chiến lược phát triển giao thông vận tải xây dựng đề án Tăng cường quản lý phương tiện giao thông cá nhân nhằm giảm ùn tắc giao thông trên địa bàn thành phố với năm nhóm giải pháp khá căn cơ. Đó là phát triển và nâng cao chất lượng hiệu quả vận tải hành khách công cộng; tăng cường quản lý phương tiện giao thông cá nhân; bố trí hợp lý giao thông tĩnh phục vụ việc kết nối thuận tiện giữa giao thông cá nhân và giao thông công cộng; rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển đô thị theo mô hình phát triển đô thị gắn với các đầu mối giao thông công cộng; tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức người dân trong việc sử dụng giao thông công cộng thay thế phương tiện giao thông cá nhân.
Để không bị phá sản như những đề xuất trước đó (xe biển số chẵn đi ngày chẵn, xe biển số lẻ đi ngày lẻ, cho thuê xe đạp công cộng, thí điểm tạm ngừng đăng ký xe máy tại bốn quận nội thành cũ…), đề án lần này bảo đảm các nguyên tắc như: tuân thủ các quy định của pháp luật, ưu tiên phát triển phương tiện vận chuyển hành khách công cộng, không cấm người dân sở hữu các phương tiện giao thông cá nhân mà chỉ hạn chế người dân sử dụng phương tiện cá nhân, kết hợp hài hòa việc áp dụng các giải pháp quản lý hành chính và kinh tế đối với chủ phương tiện giao thông cá nhân. Từ nay đến năm 2025, thành phố sẽ đầu tư xây dựng ba tuyến buýt nhanh, năm tuyến đường sắt đô thị, hoàn chỉnh các tuyến đường vành đai, mở thêm nhiều tuyến phố đi bộ, tuyên truyền để làm thay đổi thói quen thích sử dụng xe máy của người dân khi tham gia giao thông..., phấn đấu đến năm 2020, phương tiện vận tải hành khách công cộng đáp ứng 20% nhu cầu đi lại của người dân, đến năm 2025 đáp ứng 35 đến 40% nhu cầu.
Ùn tắc giao thông trên tuyến đường Nguyễn Trãi, Hà Nội (Ảnh: Duy Linh)
Nhiều chuyên gia cho rằng, ngoài những giải pháp nêu trên, thành phố cần siết chặt ngay công tác quy hoạch và quản lý, giám sát quy hoạch, xây dựng; bảo đảm tỷ lệ phát triển nhà ở đồng bộ, cân đối với các công trình hạ tầng.
Trong những năm tới, thành phố sẽ tiếp tục phát triển thêm nhiều chung cư cao tầng, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, quyết liệt để tránh tình trạng hạ tầng giao thông không theo kịp tốc độ phát triển đô thị, nhất là tốc độ gia tăng dân số cơ học như hiện nay. Nếu không kiểm soát được vấn đề này, giao thông Hà Nội sẽ rơi vào tình trạng bế tắc.
Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia Trần Hữu Minh đề xuất, cần có quy định đánh giá tác động giao thông đối với các công trình xây dựng chung cư để có giải pháp khắc phục ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế. Bên cạnh đó, cần yêu cầu các bộ, ngành chủ động phối hợp TP Hà Nội thực hiện di dời các cơ sở ra khỏi nội thành theo Quyết định số 130 của Thủ tướng Chính phủ, bảo đảm tiến độ, lộ trình nhằm giãn dân, giảm áp lực về hạ tầng cho Hà Nội.
Rất nhiều khó khăn, phức tạp trong công tác khắc phục ùn tắc giao thông tại đô thị lớn, đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ như Hà Nội, nhưng nếu như chúng ta không quyết tâm làm, thì bài toán giảm ùn tắc, quá tải giao thông sẽ không bao giờ được khắc phục, không thể thay đổi diện mạo của Thủ đô theo hướng văn minh, hiện đại.
Copy link
