Thái Lan là công xưởng sản xuất ôtô của khu vực, Malaysia có vài ba thương hiệu xe riêng, nhưng Việt Nam ì ạch mãi ở ngã ba đường không tìm ra hướng đi cho mình.
Sản xuất hay lắp ráp?
Thời điểm 2018 cận kề, nhiều hãng xe Việt Nam đang úp úp mở mở về kế hoạch của họ trong tương lai. Một mặt vẫn đầu tư vào dây chuyền, mặt khác họ đang tìm kiếm một hướng đi mới. Ngay khi Toyota úp mở về vấn đề nhập khẩu xe thay vì sản xuất, giới truyền thông đã xôn xao về quyết định có phần không lấy gì làm lạ này. Xin thưa, ngay từ khi có thông tin mức thuế nhập khẩu xe trong khối Asean sẽ giảm dần dần và về 0% vào thời điểm 2018 thì câu hỏi ‘nhập khẩu’ hay ‘lắp ráp’ đã trở thành câu hỏi thường xuyên ở tất cả các buổi họp báo của mọi hãng xe có nhà máy tại Việt Nam.
Bao giờ cũng vậy, các hãng luôn để cho cánh phóng viên tự hiểu theo cách nghĩ của họ thay vì trả lời 100% rằng nhập hay lắp. Nhưng càng cận kề thời điểm này chúng ta càng thấy rõ xu hướng nhập khẩu đang chuyển mình.
Dây chuyền sản xuất láp ráp trong nước sẽ ra sao sau thời điểm 2018?
Để lấy ví dụ minh hoạ cho hành động này, hãy nhìn vào báo cáo VAMA trong thời gian qua. Lượng xe nhập khẩu đang chiếm tỉ lệ không nhỏ và gần như có phần áp đảo trong một số dòng xe chủ đạo. Thấy rõ nhất là dòng bán tải với Ford Ranger, Toyota Hilux, Nissan Navara hoàn toàn là sản phẩm nhập khẩu, sắp tới đây có thể Triton cũng đi theo con đường này.
Với nhà sản xuất thì sao? Chẳng hạn như Toyota, Dù có nhà máy ở Việt Nam nhưng không phải là họ không nhập khẩu xe từ Thái về bán trong nước, chẳng hạn như chiếc Yaris mới hay Hilux đã kể bên trên. Toyota cũng cho biết họ đã có những linh kiện xuất khẩu ra nước ngoài và mang lại doanh thu lớn. Cụ thể là bao nhiêu thì trong bài viết về tổng kết năm tài khoá của Toyota cách đây đã nêu rõ.
Quay về câu chuyện kinh doanh, năm ngoái Toyota tiêu thụ Yaris hơn 52.000 Yaris ở đất Thái, tăng trưởng 250% so với 213. Với sản lượng như vậy thì việc đầu tư một nhà máy là xứng đáng. Còn ở Việt Nam, đến mục tiêu doanh số cả năm 2015 của Toyota cũng chưa tới 50.000 xe. Vậy Toyota mở rộng hay đưa thêm dây chuyền sản xuất về Việt Nam để làm gì?
Đại lý mọc lên như nấm.
Nếu coi năm 2014 được coi là năm bản lề của các hãng để mở ra cánh cửa tấn công thị trường vào 2015 và thúc đẩy doanh số cho các năm tới thì cũng không sai. Mạng lưới bán hàng được xây dựng ở khắp mọi nơi, mọi thị trường và khu vực mới đều được cày xới để mang về khách hàng cho doanh nghiệp.
Thật hiếm khi thấy trong 18 tháng vừa rồi có hãng nào thông báo nâng cấp nhà máy hay dây chuyền sản xuất. Nhưng những thông báo lái thử, mở đại lý mới hay ra mắt dịch vụ chăm sóc xe thì nhiều vô kể. Các cửa ngõ thành phố, khu vực đều là miền đất hứa với các hãng, GM mở đại lý ở miền Tây, Toyota có thêm đại lý ở Thanh Hoá và Bắc Ninh, Ford cùng ngày khai trương và nâng cấp đại lý ở Bình Dương, Mitsubishi mở đại lý ở Hải Phòng… Chưa kể Toyota có thêm Lexus hay Mercedes có thêm đại lý kinh doanh xe đã qua sử dụng. Honda cũng nâng tổng số đại lý của họ lên con số 13.
Đại lý Ford Bình Dương khai trương trong năm 2014
Tất nhiên, việc mở một đại lý đơn giản và ít tốn kém hơn rất nhiều so với việc mở một nhà máy, nhưng hiệu quả và doanh thu mang lại từ đại lý chắc chắn có thể thu hồi vốn nhanh hơn nhà máy. Các hãng đã có sẵn một Detroit của Đông Nam Á ở sát sườn và việc còn lại là mở càng nhiều đại lý càng tốt, hậu mãi, khuyến mãi linh kiện càng nhanh càng tốt. Chẳng mấy mà doanh số năm sau luôn tăng trưởng gấp nhiều lần năm trước.
Trong trường hợp đặc biệt - Tập đoàn THACO, họ đang là nhà sản xuất xe trong nước tăng trưởng nhanh nhất, nhiều thương hiệu nhất, nhiều cái nhất nhất trong tổng số gần 20 thương hiệu của VAMA cũng đi theo hướng mở đại lý chóng mặt. 20 đại lý trải dài khắp Việt Nam đã tạo ra kênh phân phối và hậu mãi vô cùng phong phú cho Thaco. Mạng lưới của Thaco chưa có dấu hiệu ngừng bành trướng trong các năm tới khi mà tập đoàn này vẫn đang đặt mục tiêu tổng doanh số đứng đầu thị trường xe Việt Nam.
Dòng xe chiến lược bị lãng quên
Dòng xe chiến lược của Việt Nam là gì đến bây giờ vẫn chưa ai định nghĩa nổi. Nhìn sang đất Thái, đó là xe bán tải, nhìn sang Malaysia, thương hiệu Proton và Perodua dù còn non trẻ nhưng là thương hiệu nội địa phổ biến với dòng sedan và minicar. Indonesia cũng đang từng bước hình thành sản phẩm cho riêng mình sau khi có một số thương hiệu lớn xây dưng nhà máy ở đây.
Ở Việt Nam, dù chả thiếu nhà sản xuất nào trong xe top 5 thế giới nhưng chưa bao giờ thấy họ đề cập tới một sản phẩm dành riêng cho Việt Nam. Trong thời gian này, một loạt các hãng đang có kế hoạch toàn cầu hoá sản phẩm của mình như Ford với One-Ford, Honda với Exciting H Design và hàng chục studio lớn nhỏ ở khắp nơi thì việc định hình riêng một dòng xe cho Việt Nam càng khó khăn hơn.
Việt Nam cần một chiếc xe như thế nào? Chưa một ai trả lời dẫn đến chưa có nhà sản xuất nào sản xuất được một chiếc xe ‘made by Vietnam’
Khi 2018 đến gần, các nhà sản xuất đang có kế hoạch của riêng mình, thế còn kế hoạch của ngành công nghiệp ôtô Việt Nam thì sao? Thật là một câu hỏi không có lời giải.
Copy link
