![]() |
| Khi di chuyển ở tốc độ chậm, xe ô tô điện có thể phát ra một âm thanh lạ để cảnh báo những người xung quanh |
Xe ô tô điện (EV) thường vận hành êm ái hơn xe sử dụng động cơ đốt trong, đặc biệt khi di chuyển ở tốc độ thấp. Tuy nhiên, nhiều mẫu xe điện lại phát ra tiếng vo ve, tiếng rít hoặc âm thanh điện tử nhân tạo khi di chuyển chậm trong bãi đỗ xe, đến gần người đi bộ hoặc lùi xe. Âm thanh này khác nhau tùy từng mẫu xe, đôi khi mang cảm giác như tiếng động cơ của một con tàu vũ trụ trong phim khoa học viễn tưởng.
Dù có thể khiến người nghe nghĩ rằng đây chỉ là cách các hãng tạo dấu ấn riêng cho xe điện, những âm thanh này thực tế phục vụ một mục đích quan trọng hơn là đảm bảo an toàn cho người đi bộ. Do gần như không tạo ra tiếng ồn cơ học ở tốc độ thấp, xe điện cần một phương thức khác để cảnh báo những người xung quanh về sự hiện diện và chuyển động của phương tiện.
Ô tô điện quá yên tĩnh khi chạy ở tốc độ thấp
![]() |
Khác với xe sử dụng động cơ đốt trong, ô tô điện không tạo ra tiếng ồn từ động cơ, hệ thống xả và hệ truyền động theo cách thông thường. Mặc dù tiếng lốp và tiếng gió trở nên rõ hơn khi tốc độ tăng, xe điện có thể vận hành gần như im lặng khi di chuyển chậm.
Điều này tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn tại những khu vực có sự giao cắt giữa phương tiện và người đi bộ. Người băng qua đường, đi bộ trong bãi đỗ xe hoặc di chuyển gần lối ra vào nhà có thể dựa vào âm thanh để nhận biết phương tiện đang đến gần. Vấn đề đặc biệt đáng quan tâm đối với người khiếm thị hoặc người có thị lực kém.
Để giải quyết vấn đề này, các cơ quan quản lý đã đưa ra những quy định về mức âm thanh tối thiểu đối với xe điện và xe hybrid. Tại Mỹ, Cơ quan An toàn Giao thông Cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) ban hành Tiêu chuẩn An toàn Phương tiện Cơ giới Liên bang số 141 (FMVSS No. 141), yêu cầu các phương tiện thuộc phạm vi áp dụng phải phát ra âm thanh cảnh báo ở tốc độ thấp và khi lùi xe.
Mục tiêu là rất rõ ràng: giúp người đi bộ dễ dàng nhận biết những phương tiện vốn vận hành yên tĩnh, thay vì buộc các nhà sản xuất phải tăng tiếng ồn cơ học của xe.
AVAS là gì và hoạt động như thế nào?
![]() |
Công nghệ tạo ra những âm thanh này được gọi là hệ thống cảnh báo bằng âm thanh cho phương tiện (Acoustic Vehicle Alerting System – AVAS). Thay vì dựa vào tiếng động cơ điện để tạo ra âm thanh đủ lớn, AVAS sử dụng hệ thống phát âm thanh chuyên dụng để tạo tín hiệu bên ngoài xe. Tùy từng mẫu xe, hệ thống có thể sử dụng loa ngoài hoặc các thiết bị tạo âm thanh khác.
Hệ thống tự động hoạt động trong những điều kiện mà phương tiện có thể khó được nhận biết bằng thính giác. Âm thanh cũng có thể thay đổi cao độ hoặc cường độ theo tốc độ xe, giúp người đi bộ phân biệt phương tiện đang di chuyển với xe đang đứng yên.
Liên minh châu Âu (EU) yêu cầu các mẫu xe điện và hybrid thuộc phạm vi áp dụng phải trang bị AVAS theo Quy định (EU) số 540/2014. Hệ thống phải tự động phát âm thanh từ khi xe khởi động đến tốc độ khoảng 20 km/h, đồng thời hoạt động khi lùi xe. Tuy nhiên, xe không nhất thiết phải có âm thanh AVAS riêng khi lùi nếu đã được trang bị hệ thống cảnh báo lùi đáp ứng quy định.
Tại Mỹ, yêu cầu có một số khác biệt. Theo FMVSS No. 141 của NHTSA, các phương tiện thuộc phạm vi điều chỉnh phải phát ra âm thanh trong những điều kiện cụ thể, bao gồm khi đứng yên, khi lùi và khi di chuyển về phía trước ở tốc độ đến 30 km/h.
Sự khác biệt này cũng lý giải vì sao đặc điểm hoạt động của hệ thống cảnh báo người đi bộ có thể không hoàn toàn giống nhau giữa các thị trường.
Vì sao mỗi mẫu xe điện lại phát ra âm thanh khác nhau?
![]() |
Không có một loại âm thanh duy nhất được áp dụng cho tất cả ô tô điện. Các nhà sản xuất có thể tự phát triển đặc trưng âm thanh riêng, miễn là đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật và quy định an toàn hiện hành.
Vì vậy, một mẫu xe có thể phát ra tiếng rít điện tử cao, trong khi mẫu khác sử dụng âm thanh trầm hơn, gần giống tiếng động cơ của ô tô truyền thống.
Âm thanh cũng có thể truyền tải thông tin về trạng thái hoạt động của phương tiện:
- Khi di chuyển về phía trước: Cao độ hoặc cường độ âm thanh có thể thay đổi theo tốc độ, giúp người đi bộ nhận biết xe đang tiến đến hay rời xa.
- Khi lùi xe: Âm thanh cảnh báo riêng giúp những người xung quanh nhận biết phương tiện đang di chuyển về phía sau.
- Khi tăng hoặc giảm tốc: Sự thay đổi về cao độ hoặc âm lượng có thể cung cấp tín hiệu về tốc độ của xe.
- Khi chạy ở tốc độ thấp: Hệ thống phát âm thanh để phương tiện dễ được nhận biết hơn, trong điều kiện tiếng ồn từ động cơ và lốp xe không đủ rõ ràng.
Các quy định cũng đặt ra giới hạn về cường độ âm thanh. Mục tiêu không phải là khiến ô tô điện phát ra tiếng ồn lớn không cần thiết, mà là đảm bảo âm thanh đủ rõ để người đi bộ nhận biết, đồng thời cung cấp thông tin hữu ích về hoạt động của phương tiện.
Vì sao âm thanh khi lùi xe đặc biệt quan trọng?
![]() |
Lùi xe là một tình huống khác mà ô tô điện có thể khó được nhận biết bằng thính giác. Khi lùi khỏi chỗ đỗ hoặc đường dẫn vào nhà, xe thường di chuyển chậm và tạo ra rất ít tiếng ồn từ lốp. Người đi bộ tiếp cận từ phía sau hoặc băng qua hướng di chuyển của xe có thể không nhận ra phương tiện đang lùi.
Đó là lý do hoạt động lùi xe được đề cập cụ thể trong cả quy định của châu Âu và Mỹ.
Một số nhà sản xuất sử dụng âm thanh cảnh báo lùi riêng biệt, trong khi những hãng khác tích hợp tín hiệu này vào hệ thống AVAS hiện có. Dù áp dụng cách nào, mục đích vẫn giống nhau là cảnh báo những người bên ngoài rằng phương tiện đang chuyển động.
Âm thanh lạ trên xe điện thực chất là một tính năng an toàn
Tiếng vo ve hoặc âm thanh điện tử phát ra khi ô tô điện di chuyển chậm không đơn thuần là phiên bản nhân tạo của tiếng động cơ. Đây là cách bù đắp cho một lợi ích an toàn mà xe sử dụng động cơ đốt trong vốn có được một cách tự nhiên thông qua tiếng ồn cơ học.
Khi ô tô điện ngày càng phổ biến, hệ thống cảnh báo bằng âm thanh trở thành một phần quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho người đi bộ, đặc biệt tại những khu vực đô thị đông đúc.
Vì vậy, lần tới khi nghe thấy một chiếc xe điện phát ra âm thanh điện tử lạ khi di chuyển trong bãi đỗ xe, đó có thể chính là tín hiệu cho thấy hệ thống đang thực hiện đúng chức năng thiết kế: thông báo cho những người xung quanh biết phương tiện đang hiện diện và di chuyển.
Duy Thành








