Chân vịt định bước và chân vịt biến bước
Chân vịt định bước là chân vịt có góc nghiêng cánh chân vịt cố định, giống như cánh quạt. Với những loại tàu lắp chân vịt định bước, muốn thay đổi tốc độ tàu, người ta phải thay đổi tốc độ quay của máy chính lai chân vịt, và muốn thay đổi chiều chuyển động của tàu có hộp số, có ly hợp thì cắt ly hợp, đảo chiều quay bằng hộp số. Còn tàu nào chân vịt được máy chính lai trực tiếp thì phải dừng máy rồi đảo chiều quay của máy chính.
Chân vịt biến bước là chân vịt có góc nghiêng của cánh có thể thay đổi được. Với những loại tàu lắp chân vịt biến bước, việc thay đổi tốc độ và chiều chuyển động của tàu chỉ đơn giản là thay đổi góc nghiêng của chân vịt mà vẫn giữ nguyên tốc độ và chiều quay máy chính ở vòng quay tối ưu, tiết kiệm nhiên liệu tối đa.
Hiểm họa từ những phong tục của ngư dân
Nước ta có bờ biển rất dài, trên 2.000km, số bà con theo ngư nghiệp khá đông. Từ Bắc chí Nam, chỗ nào có thể là lập tức có cảng cá, chỗ nào có cá là lập tức có ngư dân đến giăng lưới. Hàng hải ven biển căng thẳng nhất là phải tránh các loại tàu cá, lưới giăng, lưới cào, đăng, đó, giàn câu… vì nhiều tới mức tránh không xuể.
Bà con trên tàu cá có 1 tập tục nguy hiểm (gọi là “hủ tục” thì đúng hơn) là cắt ngang mũi tàu lớn đang chạy để “lấy may” (theo cách nói của miền Bắc), hay còn gọi là lấy hên (theo cách nói của miền Nam). Việc này giống xe hơi tạt đầu xe container vậy. Mặc dù Cục Hàng hải đã khuyến cáo, nhắc nhở và cũng đã có không ít tàu cá “dính đòn” khi cắt mũi tàu lớn, vậy mà bà con ta vẫn tiếp tục “lấy may” theo cách này.
Năm 2001, tàu Bắc Sơn của Inlaco Sài Gòn trên đường chạy từ Hạ Long vào Vũng Tàu, trên đường đi ngang qua hải phận Quảng Ngãi đã va vào một tàu cá đang “lấy hên” bằng cách cắt mũi tàu Bắc Sơn. Không né nổi, tàu cá vỡ làm đôi, một nửa bị chìm, nửa còn lại mắc cabin vào neo phải. 7 ngư dân trên tàu cá được vớt lên. Hỏi tại sao lại cắt mũi mặc dù đã còi từ cách đấy gần 2 lý, các bác chỉ gãi đầu gãi tai, rồi xin hỗ trợ. Cuối cùng, sau khi “hỗ trợ” tàu cá 30 triệu, tàu Bắc Sơn tiếp tục hành trình vào Vũng Tàu với ca bin con tàu cá mắc ở neo phải. Cũng may là chẳngthấy “chú” tàu cá nào “cắt mũi” nữa.
Tàu cá thì tránh được, nhưng tránh lưới thì hơi khó. Đành rằng chỗ nào có lưới thì bà con ta cũng đều làm ký hiệu hết rồi, nhưng trên cabin con tàu cách mặt biển mấy chục mét, cách xa vài hải lý, đòi hỏi phân biệt được mặt biển xanh sẫm với quả phao trắng to bằng quả bóng đá, trên cắm cờ đuôi nheo màu đen cao chừng 1m thì không hề dễ dàng. Cho nên việc tàu “dính lưới” là chuyện thường xuyên. Các tàu đóng sau này, trước chân vịt đều có bộ dao cắt lưới tránh vướng lưới vào chân vịt nhưng bộ dao này không phải lúc nào cũng phát huy hiệu quả.
Khi lưới cuốn vào chân vịt, các sợi cước sẽ cứa đứt phớt cao su làm kín trục chân vịt, và thế là nước cứ theo các vết cứa ấy mà lọt vào tàu. Cứ xuống sâu thêm 1m là áp suất tăng thêm 1kg/cm2, mà trục chân vịt khi tàu đầy hàng sẽ nằm sâu khoảng 7 đến 8m, có tàu còn hơn, như vậy nước sẽ tràn vào tàu, rất nguy hiểm.
Cắt được lưới thì tàu không sao, mà bà con ngư dân cũng đỡ thiệt hại. Nối lại chỗ đứt là xong. Còn bị quấn lưới vào chân vịt thì quả là tệ hại, tàu mất thời gian, tiền bạc để khắc phục, còn bà con ta cũng mất luôn lưới. Cái này gọi là “một tay lưới có giá hàng chục triệu đồng”.
Xử lý khi chân vịt bị lưới quấn
Làm sao biết được chân vịt có bị quấn lưới hay không khi mà toàn bộ chân vịt, bánh lái đều ngập sâu dưới mấy mét nước?
Máy chính của tàu lai chân vịt, mọi thông số hoạt động đều được theo dõi và ghi lại thường xuyên. Mọi sự thay đổi các thông số như nhiệt độ khí xả, nhiệt độ nước làm mát, tải, thanh răng…đều được xem xét. Máy đang hoạt động bình thường mà đột nhiên có hiện tượng tăng nhiệt dộ khí xả, tăng thanh răng nhiên liệu, tăng vòng quay tua bin… thì cũng cần phải nghĩ đến trường hợp quấn lưới. Rõ rệt nhất là có hiện tượng mất dầu nhờn làm kín trục chân vịt hoặc có nước trong két dầu nhờn làm kín trục chân vịt. Lúc ấy chắc chắn là chân vịt đã bị quấn lưới.
Các sự cố khác đều chỉ là dừng tàu, sửa chữa khi tàu nổi mà không cần phải lên đà. Còn khi bị quấn lưới thì xử lý phức tạp hơn nhiều.
Nếu bị quấn lưới nhẹ, bộ làm kín trục chân vịt chưa hỏng thì chỉ cần thuê thợ lặn xuống cắt lưới ra là được.
miệng ngậm vòi khí nén, cắt hết lưới mang lên.
Còn nếu bộ làm kín đã bị hỏng thì chỉ có lên đà, rút trục chân vịt ra mà thay mới bộ làm kín, mất khá nhiều thời gian và tiền bạc. Để làm được những việc này, phải đưa tàu vào xưởng sửa chữa tàu nổi (dock) - nơi có các giàn giáo, kê kích và trang thiết bị sửa chữa mới có thể "cắt" được tay lưới ra khỏi chân vịt.
kê kích cẩn thận, có sẵn các giàn giáo để xử lý. Ảnh: Hoàng Hà.
Copy link
